مىكردند و در روز ششم « 1 » قلعه را فتح نموده و به اين واسطه ، نظام الملك در نظر الب ارسلان اضعاف اوّل اعتبار پيدا كرد . و از جمله وقايع اين سال آنكه ارسلان خاتون ، خواهر الب‌ارسلان ، از عراق عجم به بغداد رفت و فخر الدّوله ، وزير القائم بامر اللّه ، با جميع اعيان و اكابر دولت بغداد به استقبال او شتافت و ارسلان خاتون با ابهّت تمام به بغداد آمد . و از جمله وقايع اين سال ، در ماه ذيقعده قبر معروف كرخى با عمارتى كه بر وى بنا كرده بودند بتمامه بسوخت . و منشأ اين آن بود كه مجاور معروف بيمارى داشت و از براى خود نزديك به آنجا مزوّره‌اى « 2 » مىپخت . اتّفاقا ، آتش از آنجا سرايت كرده به فرش آن بقعه رسيد و تمامى آن بقعه بسوخت . و چون اين خبر ، به خليفه ، القائم بامر اللّه ، رسيد شيخ الشّيوخ ابو سعيد صوفى را فرمود كه عمارت آن بقعه از سر نو بنا كردند بهتر از اول و به اتمام رسانيد . و هم در اين سال ، عمارت مدرسهء نظاميّهء بغداد به اتمام رسيد « 3 » و از براى تدريس آن ، شيخ ابو اسحاق شيرازى مقرّر گشت . و چون مجلس درس مجتمع شده جميع علما و فضلاى آن ديار با امرا و اعيان آن شهر در مدرسه آمدند و انتظار شيخ ابو اسحاق شيرازى مىكشيدند و شيخ آن روز نيامده و چون از آمدن شيخ مأيوس شدند ، شيخ ابو منصور بن يوسف به اتّفاق عميد ابو سعد قرار بر آن دادند كه ابو نصر بن صبّاغ ، كه مصنّف كتاب شامل است ، كه متوجّه درس گفتن شود ؛ چه ، تفرّق اين جماعت بىآنكه درس گفته شود معقول نيست . بنابراين ، ابو نصر بن صبّاغ متوجّه افاده گشته ، در مجلس درس در اثناى درس گفتن شيخ ابو اسحاق شيرازى نيز در حوزهء آن مجلس حاضر گشت . و سبب نيامدن شيخ ابو اسحاق از براى درگفتن را صاحب الكامل التّاريخ چنين آورده كه چون شيخ ابو اسحاق از خانهء خود به قصد درس گفتن برآمد ، طفلى بر سر راه او درآمده با او گفت : چگونه در جايى كه مغضوب است درس خواهى گفت ؟ بنابراين ، شيخ ترك آن عزيمت كرد . امّا چون اين خبر ، به نظام الملك رسيد از عميد ابو سعد بسيار آزرده‌خاطر گشت و مكرّر اظهار رنجش و آزردگى از وى مىنمود . بنابراين ، عميد ابو سعد پيش شيخ ابو اسحق ، تضرّع و

--> ( 1 ) . در فارسنامهء ناصرى ( ج 1 ، ص 233 ) مدّت محاصره شانزده روز قيد شده است . ( 2 ) . نوعى آش كه به بيماران دهند ؛ - يادداشتهاى قزوينى ، ج 7 ، ص 78 . ( به نقل از فرهنگ فارسى معين ) . ( 3 ) . علاوه بر اين مدرسه ، مقدسى فهرست جالبى از مدارس حنفى و شافعى و حنبلى تهيّه كرده است كه در اين ايّام در بغداد رونق داشتند و يادآور شده است كه مدرسه‌اى كه در اطراف بارگاه امام ابو حنيفه بنا گرديد ، اگرچه اشتهار كمترى داشت ، امّا بىترديد به‌اندازهء نظاميّه اهميت داشت . ( تاريخ ايران ، پژوهش دانشگاه كيمبريج ، ج 5 ، ص 78 ) و سبكى در طبقات الشّافعية الكبرى ، ( ج 3 ، ص 137 ) اين ادعا را كه نظام الملك اوّلين كسى است كه به ساختن مدارس پرداخت ، رد مىكند .